IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Wtorek 24 października 2017

Szukaj w artykułach

Wszystkie artykuły...

Artykuły

Dźwiękiem po życie
wykorzystanie muzyki i muzykoterapii do pomocy osobom zagrożonym samobójstwem - Cz. 2

Autor: Joanna Krawczyk

Źródło: www.psychotekst.pl

Według N. Tétaz1 psychoterapia jest "rdzeniem leczenia" osób myślących o odebraniu sobie życia. Jest także ważną częścią profilaktyki postsuicydalnej, pełniąc zarazem rolę prewencyjną poprzez przeciwdziałanie wystąpieniu kolejnej próby samobójczej. Artykuł ten ukazuje, w jaki sposób psychoterapeuta może wykorzystać muzykę i współpracę z muzykoterapeutą w celu rozszerzenia oddziaływań terapeutycznych oraz wzmocnienia kompleksowego leczenia osób suicydalnych.

Samobójstwo jest poważnym problemem współczesnego społeczeństwa i stanowi duże wyzwanie dla osób zajmujących się układaniem programów profilaktycznych i terapeutycznych. Osoby o skłonnościach, bądź po próbie samobójczej są częstymi pacjentami w lecznictwie psychiatrycznym, a także w gabinetach lekarzy, psychologów i innych terapeutów. Ważnym jest, aby różni specjaliści zajmujący się zdrowiem psychicznym współpracowali pomiędzy sobą, aby objąć potencjalnych i niedoszłych samobójców jak najlepszą opieką. W tym celu mogą także włączyć do swojego zespołu, do współpracy muzykoterapeutę.

Kilka słów o muzykoterapii

Sporą część informacji o muzykoterapii czytelnik znajdzie w pierwszej części cyklu (http://www.psychotekst.pl/artykuly.php?nr=278). Muzykoterapia, podobnie jak psychoterapia może być stosowana w formie grupowej i indywidualnej, w zależności od potrzeb czy preferencji placówki, bądź terapeuty. Popularniejszą jej formą w Polsce jest jednak forma grupowa. Dzięki zajęciom muzykoterapeutycznym, które zazwyczaj są traktowane przez pacjentów jako rozrywka, psycholog może zdobyć wiele cennych informacji na temat przeżyć, doświadczeń, aktualnego stanu psychofizycznego pacjenta, których mógłby nie otrzymać podczas "tradycyjnej" rozmowy. Te informacje może wykorzystać w procesie formułowania diagnozy, terapii, jako uzupełnienie danych otrzymanych od pacjenta, do obserwacji zachodzących zmian w jego funkcjonowaniu i przeżywaniu, bądź też do ustalania wspólnie z muzykoterapeutą celów zajęć dla wzmocnienia oddziaływań psychoterapeutycznych. Odnosząc się do osób suicydalnych, dokładnie ustalone cele rozszerzonego, podwójnego oddziaływania psychoterapeutyczno-muzykoterapeutycznego mogą przynieść lepszy efekt leczniczy.

Jak można wykorzystać zajęcia muzykoterapeutyczne do diagnozy tendencji samobójczych?

Muzykoterapia posiada wiele metod i technik, które można wykorzystać do obserwacji i oceny zagrożenia samobójstwem, jednak najłatwiej można obserwować takie tendencje za pomocą metod wyobrażeniowych. Zdarzyć się może, iż pacjent trafiający do psychologa ma myśli suicydalne, natomiast z różnych powodów nie chce, czy obawia się o nich powiedzieć. W takiej sytuacji pewnego rodzaju "wyższość" muzykoterapii przejawia się głównie w dwóch wymiarach. Pierwszym z nich jest możliwość omijania oporu, kontroli intelektualnej, charakterystycznej przy stosowaniu technik werbalnych2. Drugim jest zdolność muzyki do wywoływania silnego zaangażowania emocjonalnego oraz docierania bezpośrednio do emocji, umożliwiając tym samym głębszą projekcję cech osobowości, ujawnianie nieświadomych konfliktów, trudności, pragnień, wewnętrznego, osobistego świata2, 3. Dzięki takim możliwościom oddziaływania muzyki, pacjent, który ukrywa samobójcze myśli, może ujawnić je (często nieświadomie) poprzez projekcję ich na muzykę. Zajęcia muzykoterapeutyczne z wykorzystaniem projekcji mogą przybierać formę skojarzeń do odpowiednio przygotowanej muzyki (aktywizującej proces wyobrażeniowy), bez lub z podanym metaforycznym tematem, będącym bodźcem do rzutowania wyobrażeń. Przykładem projekcji może być skojarzenie osoby z myślami samobójczymi, dotyczące tematu "moja wyspa szczęścia": spalona wyspa, pusta, szara, wokół czarna woda i łódka płynąca po morzu odciętych głów, bądź inne skojarzenie do muzyki, bez podanego tematu: człowiek siedzący na skale, załamany swoimi problemami i zastanawiający się, czy z niej skoczyć. Przedstawione przez pacjenta, niepokojące wyobrażenia mogą stanowić punkt wyjścia do późniejszej rozmowy psychoterapeutycznej. Zarówno metody wyobrażeniowe, jak i gra na instrumentach dają informacje o nastroju i stanie psychicznym uczestnika zajęć. Systematyczne monitorowanie tegoż stanu oraz procesu wyobrażeniowego pokazywać może zachodzące u pacjenta zmiany (pogorszenia, polepszenia).

W jaki sposób muzykoterapią można wspomagać psychoterapię osób zagrożonych samobójstwem?

Istotnymi trudnościami pacjentów suicydalnych jest zahamowanie agresji i silne tłumienie emocji wraz z narastającym napięciem, dysfunkcjonalne mechanizmy radzenie sobie z emocjami, negatywne schematy poznawcze, tendencje do samoobwiniania, zawężenie relacji, izolacja4. Poza oddziaływaniami psychoterapeutycznymi, również za pomocą muzykoterapii można terapeutycznie wpływać na zaburzenia w tych obszarach. Przykładowo, metody odreagowująco- wyobrażeniowe (m.in. projekcje na muzykę, wolne skojarzenia, gra na instrumentach), umożliwiają wydobycie, wyrażenie, nazwanie, odreagowanie tłumionych emocji i uczuc5, zwłaszcza gniewu i złości, które przyczyniają się do nasilenia kryzysu samobójczego. Pomagają również w rozpoznawaniu własnych potrzeb, cech charakteru, marzeń, zachowań, reakcji, sposobów spostrzegania świata i siebie.6 Informacje te z kolei mogą służyć dalszej interpretacji, zwiększaniu wglądu oraz możliwości odkrycia przez potencjalnego samobójcę, co takiego zaburzyło jego życie, doprowadzając go do myśli i/lub prób samozniszczenia. Metody komunikatywne i kreatywne (np. muzykodrama z wykorzystaniem instrumentów, improwizacje instrumentalne, ruchowe, głosowe) umożliwiają pacjentom "samobójczym" ćwiczenie nowych zachowań społecznych i emocjonalnych7, przeciwdziałają izolacji, samotności (poprzez formy grupowe), rozszerzają zawężone pole widzenia co do możliwości rozwiązań różnych sytuacji, pobudzają spontaniczność (przeciwdziałając sztywności), jak również pomagają w budowaniu pozytywnego obrazu siebie5. Redukcję wspomnianego na wstępie narastającego napięcia można uzyskać poprzez ćwiczenia relaksacyjne i treningowe. Uczenie pacjenta kontrolowania swoich reakcji i panowania nad ciałem pomaga w uzyskaniu uspokojenia, wewnętrznego rozluźnienia i obniżeniu natężenia lęku i innych silnych emocji8

Psychoterapeuta, znając dynamikę procesu samobójczego i charakterystyczne problemy osób, których on dotyczy, może swoje oddziaływania skierować właśnie na te trudności. Wówczas, w porozumieniu z muzykoterapeutą można ustalić wspólny obszar działania oraz realizować konkretne cele, używając do tego zarówno słowa, rozmowy, jak i muzyki, instrumentów. Muzykoterapeuta może przekazywać otrzymany od pacjenta "materiał" i swoje obserwacje terapeucie, który z kolei, z racji swojego wykształcenia, może omawiać dany obszar, czy spostrzeżenia w sposób głębszy z pacjentem. Terapeuta natomiast może przed zajęciami zasugerować muzykoterapeucie, na co warto by zwrócić szczególną uwagę u danego pacjenta na zajęciach i nad czym dobrze byłoby pracować.

Dopasowanie technik muzykoterapii do nurtu pracy psychoterapeuty

Istnieje wiele szkół terapeutycznych i każda posiada swój indywidualny sposób rozumienia i pracy z pacjentem. Cheryl D. Maranto9 dzieli muzykoterapię także w zależności od podejścia teoretycznego na muzykoterapię psychodynamiczną, jungowską, poznawczą, behawioralną, Gestalt, integratywną, humanistyczno-egzystancjalną, oraz interpersonalną. Możliwość takiego podziału powoduje, iż dobór konkretnych metod i technik muzykoterapeutycznych może być dopasowany do nurtu pracy psychoterapeuty, co ułatwia z kolei porozumienie pomiędzy specjalistami, jak również wejście pacjenta w proces terapeutyczny na obu spotkaniach. Na przykład w nurcie poznawczo-behawioralnym, który zawiera najwięcej doniesień odnośnie postępowania i terapii osób z ryzykiem samobójstwa10, zajęcia z muzykoterapii (równolegle do psychoterapii) mogą koncentrować się na modyfikacji zachowania (np. za pomocą instrumentów), błędnych przekonań, czy oczekiwań. W psychodynamicznym podejściu natomiast można wykorzystać metody projekcyjne, wolne skojarzenia, odreagowania prowadzące do freudowskiego katharsis2. W podejściu Gestalt - muzykodramę, dialogi instrumentalne. Możliwości dopasowania nurtów pracy w obu tych "pomocowych" dziedzinach dają nadzieję, iż rozszerzenie opieki nad osobami zagrożonymi samobójstwem pomoże w zmniejszeniu ryzyka śmierci.

U podłoża myśli i decyzji o własnej śmierci leży zwykle skomplikowana kombinacja różnych, nakładających się na siebie czynników, co czyni zjawisko tendencji samobójczych trudnym do terapii. Sama psychoterapia, nawet w połączeniu z muzykoterapią nie wystarczą, gdy ryzyko śmierci jest wysokie i potrzebny jest kontakt z psychiatrą, czy hospitalizacja. Ważnym jest, aby wszyscy Ci specjaliści współpracowali i wzajemnie się uzupełniali. Cennym ułatwieniem jest także bycie równocześnie psychologiem i muzykoterapeutą.

Bibliografia:

1. Tétaz, N. (1976). Warto żyć. Warszawa, wyd. PZWL.
2. Galińska, E. (1989). Muzykoterapia jako jedna z form terapii poprzez sztukę. W: Passella, M., Hanek, L. (red.), Arteterapia. Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocławiu, nr 48, s. 73-84.
3. Pietkiewicz, G. (1998). Muzykoterapia w terapii kompleksowej ośrodka leczenia nerwic dla dorosłych. W: Cylylko, P. (red.), "Moc muzyki- pro memoria Natanson". Zeszyt Naukowy Akademii Muzycznej we Wrocławiu, nr 73, s. 64-68
4. Ringel, E. (1987). Gdy życie traci sens. Rozważania o samobójstwie. Szczecin, wyd. "Glob".
5. Śliwka, A., Jarosz, A. i Nowobilski, R. (2006). Muzykoterapia jako składowa kompleksowego leczenia. Polski Merkuriusz Lekarski, XXI nr 124, s. 401-405.
6. Dobrzyńska, E., Cesarz, H., Rymaszewska, J. i Kiejna A. (2006). Muzykoterapia. Psychiatria w praktyce ogólnolekarskiej, nr 2 (6), s. 84-88. Wrocław, wyd. "Via Medica".
7. Galińska, E. (1992). Muzykoterapia. Biuletyn Grupy Roboczej "Muzykoterapia", nr 2/2.
8. Siebel, U., Freyberger, H.J., Stieglitz, R-D. (2005). Inne metody (psycho)terapeutyczne. W: Freyberger H.J., Schneider, W. i Stieglitz, R-D. (red.), Kompendium psychiatrii, psychoterapii, medycyny psychosomatycznej. Warszawa, wyd. PZWL, s. 323-326.
9. Maranto, Ch. D. (1993). Music Therapy Clinical Practice: A Global Perspective and Classification System. W: Music Therapy International perspectives/ Edit. Cheryl Dileo Maranto- pipersville, Pensylwania: Jeffrey Books, s. 683-706.
10. Hammen, C. (2004). Depresja. Modele kliniczne i wskazówki terapeutyczne dla praktyków i pacjentów. Gdańsk, wyd. GWP.

Źródło: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2010-12-06)

<< powrót

Wszystkie artykuły...

BEZPŁATNA POMOC PRAWNA
I PSYCHOLOGICZNA

Wolni od Przemocy

Książki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleństwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekleństwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Huńczak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa ciałaKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa ciała

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. Lück
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieć dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumieć dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

BĄDŹ NAJLEPSZĄ WERSJĄ SIEBIEBĄDŹ NAJLEPSZĄ WERSJĄ SIEBIE

Adams Linda
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

I ŻYLI DŁUGO I SZCZĘŚLIWIE. Jak zbudować związek idealny?I ŻYLI DŁUGO I SZCZĘŚLIWIE. Jak zbudować związek idealny?

Willard F. Harley jr
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujęcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujęcie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

W PUŁAPCE MYŚLI Jak skutecznie poradzić sobie z depresją, stresem i lękiemW PUŁAPCE MYŚLI Jak skutecznie poradzić sobie z depresją, stresem i lękiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

Nieśmiałość. Zmień myślenie i odważ się być sobąNieśmiałość. Zmień myślenie i odważ się być sobą

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujęciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w ujęciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Gałecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROSŁYCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROSŁYCH

Elżbieta Szeląg, Aneta Szymaszek
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrzeżone © Copyright 2001/2016 Psychotekst.pl - Psychotekst.com