IT-SELF Małgorzata Osipczuk, www.it-self.pl, www.terapia-par-wroclaw.com
Forum Reklama Kontakt

Portal Pomocy Psychologicznej

Piątek 16 listopada 2018

Szukaj w artykułach

Wszystkie artykuły...

Artykuły

Oddziaływania podprogowe - fakt czy artefakt?

Autor: Andrzej Augustynek

Źródło: www.psychotekst.pl

Lęk przed manipulowaniem naszą psychiką z pominięciem świadomości poprzez tzw. "komunikaty podprogowe" trwa już od ponad czterdziestu lat. Podsycany jest od czasu do czasu przez dziennikarzy straszących swoich czytelników perspektywą manipulowania ich podświadomością przez nastawione tylko na zysk potężne koncerny i korporacje. Mają one dzięki oddziaływaniu podprogowemu wprowadzać do naszej psychiki sugestie konkretnych działań. A my nieświadomi tego wpływu nie możemy się przed nimi skutecznie bronić.

Niepokój opinii społecznej podzielili w wielu krajach prawnicy, doprowadzając do zakazu stosowania reklamy podprogowej. Dotyczy to i naszego kraju.

Pierwsze doniesienie na ten temat opublikowano w 1957 roku na łamach "Saturday Review". Autorem publikacji był James M. Vickary. Był to właściciel agencji reklamowo - marketingowej. W swojej publikacji przedstawił wyniki eksperymentu przeprowadzonego na łącznie 45 599 widzach kin w Fort Lee (New Jersey). Do projekcji taśmę filmową spreparowano w ten sposób, że pomiędzy normalne obrazy, w odstępach około jednominutowych, wmontowano dwa rodzaje pojedynczych klatek:

  • Pierwsze zawierały napis: "Jesteś głodny? Jedz Popcorn!"
  • Drugie: "Jesteś spragniony? Pij Coca-Colę!".

Następnie taśmę tą eksponowano podczas normalnych seansów filmowych nieuprzedzonym o tym fakcie widzom. Rezultatem eksperymentu, według J. Vicarego, był wzrost sprzedaży w sąsiadujących z kinami sklepach Popcornu o 57% i Coca-Coli o 18%. Podsumowując uzyskane wyniki autor stwierdził, iż odkrył nowy rodzaj reklamy wykorzystującej znane już od dawna psychologom zjawisko tzw. "sumowania się bodźców podprogowych", czyli bodźców o sile zbyt małej, aby pojedynczy bodziec mógł zostać świadomie dostrzeżony przez człowieka.

Sprawę nagłośniły stacje radiowe i pisma codzienne. W tej sytuacji F.C.C. (Federal Communication Commision) w 1958 roku dokonała weryfikacji wyników J.M. Vicarego. Powtórzono eksperyment w jego oryginalnej postaci i nie uzyskano znaczących wyników. Ponadto w procedurze eksperymentalnej Vicarego dostrzeżono liczne błędy. Przede wszystkim nie zastosował on grupy kontrolnej. Nie sprawdził też zmian poziomu sprzedaży Popcornu i Caca-Coli w innych regionach. A gdy okazało się później, że dane o wzroście sprzedaży zostały spreparowane stało się oczywiste, że miano do czynienia z oszustem. Niewiele to jednak zmieniło. Mit o sile reklamy podprogowej trwał nadal. Umocniły go książki W. B. Key (kanadyjskiego socjologa), w których dowodził, że telewizja manipuluje naszym zachowaniem stosując w reklamach podprogowych symbolikę seksualną.

Badania naukowe nie potwierdzają istnienia znaczącego wpływu komunikatów podprogowych. Dowodzi tego chociażby rezultat eksperymentu B. Kwarciaka z Instytutu Psychologii UJ zrealizowanego podczas IX - Festiwalu Filmu Reklamowego i Reklamy w Krakowie. Badanie objęło 221 chętnych widzów (poinformowanych o badaniu, lecz niewiedzących, co będzie reklamowane podprogowo). Eksponowano im podczas 30 minutowego filmu - 286 wmontowanych na pojedynczych klatkach obrazów loda na patyku. Po projekcji osoby uczestniczące w eksperymencie wypełniały ankietę (55% badanych wierzyło w skuteczność reklamy podprogowej). Okazało się, że tylko 4% uczestników eksperymentu miało ochotę na lody. Natomiast sprzedaż lodów w bufecie festiwalu po filmie nie zmieniła się.

Uzyskany wynik dowodzi, że reklama podprogowa jest bardziej mitem niż metodą skutecznego manipulowania naszą psychiką. Niemniej zjawisko oddziaływania podprogowego istnieje i zachodzi w sytuacji, kiedy człowiek reaguje na bodźce, o istnieniu, których nic nie wie. Paradoksalną sprzeczność w samym terminie (czy można spostrzec coś "podprogowo", jeżeli właśnie próg jest wartością bodźca, która stanowi o różnicy między spostrzeganym a niespostrzegalnym?). Sprzeczność tą można usunąć przez przyjęcie istnienia dwóch progów: fizjologicznego i świadomego. Bodziec nieznacznie słabszy od progowego wywołuje przejściowy, lokalny wzrost pobudliwości neuronu. Następne podprogowe bodźce prowadzą do zsumowania się ich działania i w efekcie do zareagowania pobudzeniem przez neuron.

Odrębnym zagadnieniem jest to, czy zjawisko sumowania bodźców podprogowych występuje także w przypadku naszej świadomości? Problem ten jak dotąd nie doczekał się jeszcze jednoznacznego naukowego rozwiązania. Dlatego podjąłem go w omówionym poniżej eksperymencie.

BADANIA WŁASNE

Przeprowadzenie badań umożliwiła pomoc techniczna pracowników TVN, którzy przygotowali 10 - minutowy film (o trzęsieniu ziemi) zawierający bodźce podprogowe. Wmontowano w nim najpierw, co 30 sekund a w końcowej jego części, (gdy pokazywany jest mecz koszykówki), co 5 sekund, pojedynczy, nieruchomy, czarno - biały obraz sylwetki kota. Aby uniknąć efektu migotania obraz ten zmiksowano z normalną klatką filmu. Film ten wyemitowano w ramach programu "Strefa 11".

Badanie przeprowadzono w dwóch niezależnych grupach (eksperymentalnej i kontrolnej). Objęły one studentów V roku Zarządzania Akademii Górniczo - Hutniczej w Krakowie.

Za pomocą projektora wizyjnego wyświetlono studentom film. W grupie eksperymentalnej było 76 studentów, a film zawierał przekaz podprogowy. Natomiast w kontrolnej (52 studentów) film nie zawierał treści podprogowych. Studentów z obydwu grup poinformowano, że w filmie znajduje się przekaz podprogowy. Po projekcji, w obydwu grupach, eksponowano studentom kolejno 5 czarno - białych obrazów różnych zwierząt prosząc o rozpoznanie, który z nich, ich zdaniem, był eksponowany podczas projekcji lub wydaje się im znajomy.

Wynik badania przedstawiono w tabeli poniżej. Tabela nr 1. Liczba wskazań.

NR.NAZWA RYSUNKUGRUPA EKSPERYMENTALNA (N = 76GRUPA KONTROLNA (N = 52)
AWielbłąd5 (6,7 %)12 (23,1%)
BJeleń6 (8,0%)10 (19,2%)
Ckot49 (64,1%)9 (17,3%)
DKoń9 (11,9%)14 (27,0%)
EKrowa7 (9,3)7 (13,4%)

Wynik jest jednoznaczny. W grupie eksperymentalnej znacząco częściej wskazywano na kota. Natomiast w grupie kontrolnej nie wystąpiły istotne różnice w częstotliwości wskazań. Uzyskany wynik potwierdził istnienie oddziaływań podprogowych.

Większość studentów wskazujących na kota stwierdzało, że wydawał się im skądś znajomy. Natomiast trzech z nich twierdziło, że podczas filmu dostrzegli zarys sylwetki kota, którego mogli nawet narysować.

POSUMOWANIE

W omawianym eksperymencie potwierdzono, iż istnieje możliwość przesyłania komunikatów podprogowych. Jednak możliwości wykorzystania tego zjawiska mą określić jedynie dalsze badania.

Największe zainteresowanie oddziaływaniem podprogowym przejawiali twórcy reklam. Mieli nadzieję, że dzięki temu zjawisku będą mogli, z pominięciem świadomości odbiorców, sugerować ludziom wykonanie pewnych czynności (np. zakupu określonego wyrobu). Rodzi się w tym miejscu pytanie czy istnieje sugestia podprogowa? Pamiętać należy, że treść sugestii jest zawsze zwerbalizowana. Najczęściej sugeruje się za pomocą słów (werbalnie).

Sugestia może być także przekazywana niewerbalnie:

  • Gestami
  • Mimiką
  • Intonacją głosu
  • W formie symbolicznej, niewerbalnej (np. znaki drogowe).

Sugestia zawsze zawiera jednak określoną, zwerbalizowaną treść. Jeżeli osoba, do której sugestia została skierowana, nie zrozumie jej treści lub jej w ogóle nie spostrzeże (musi tutaj zachodzić zgodność kodów nadawania i odbierania na przykład w zakresie znajomości języka czy symboliki do sugerowania zastosowanej), to ta nie stanie się sugestią.

W kinie lub telewizji podczas scen wywołujących u widza pozytywne emocje, można wyświetlić pojedynczy nieruchomy obraz eksponowany przez około 1/20 sekundy. Obrazy te ze względu na bardzo krótki czas ekspozycji, kodowane są w pamięci z pominięciem świadomości. Tak powstałe engramy (ślady pamięciowe) pewnych słów, symboli czy też znaków firmowych (logo) mogą być rozpoznawane później jako już znane i kojarzące się z czymś przyjemnym. Jednakże skąd obiekt ten jest nam lub, dlaczego wywołuje pozytywne reakcje, osoba nie wie. Rodzi to reakcję orientacyjną (np. zastanowienia) zwiększając tym samym prawdopodobieństwo zakupu wyrobów reklamującej się w ten sposób firmy, lub też wykonania sugerowanych podprogowo działań. Jednak, jaka jest skuteczność i czas trwania takiego oddziaływania pokażą dopiero dalsze badania.

Źródło: www.psychotekst.pl

(publikacja: 2003-08-27)

<< powrót

Wszystkie artykuły...

BEZPŁATNA POMOC PRAWNA
I PSYCHOLOGICZNA

Wolni od Przemocy

Książki

DogoterapiaDogoterapia

Kasper Sipowicz, Tadeusz Pietras, Edyta Najbert
Wydawnictwo Naukowe PWN

Zawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowaZawód psycholog. Regulacje prawne i etyka zawodowa

Dorota Bednarek
Wydawnictwo Naukowe PWN

Profilowanie kryminalneProfilowanie kryminalne

Scotia J. Hicks, Bruce D. Sales
Wydawnictwo Naukowe PWN

Przekleństwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiejPrzekleństwo perfekcjonizmu. Dlaczego idealnie nie zawsze oznacza najlepiej

Malwina Huńczak
Wydawnictwo Samo Sedno

Komunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa ciałaKomunikacja niewerbalna. Autoprezentacja, relacje, mowa ciała

Monika Maj-Osytek
Wydawnictwo Samo Sedno

Najwybitniejsze kobiety w psychologii XX wiekuNajwybitniejsze kobiety w psychologii XX wieku

Sibylle Volkmann-Raue, Helmut E. Lück
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

Zrozumieć dziecko wykorzystywane seksualnieZrozumieć dziecko wykorzystywane seksualnie

Magdalena Czub
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

BĄDŹ NAJLEPSZĄ WERSJĄ SIEBIEBĄDŹ NAJLEPSZĄ WERSJĄ SIEBIE

Adams Linda
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

I ŻYLI DŁUGO I SZCZĘŚLIWIE. Jak zbudować związek idealny?I ŻYLI DŁUGO I SZCZĘŚLIWIE. Jak zbudować związek idealny?

Willard F. Harley jr
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

DIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujęcie psychodynamiczneDIAGNOZA W SOCJOTERAPII. Ujęcie psychodynamiczne

Wilk Maciej
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

PEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilamiPEDOFILIA. 30 wywiadów z pedofilami

Douglas W. Pryor
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

W PUŁAPCE MYŚLI Jak skutecznie poradzić sobie z depresją, stresem i lękiemW PUŁAPCE MYŚLI Jak skutecznie poradzić sobie z depresją, stresem i lękiem

Steven C. Hayes, Spencer Smith
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

Nieśmiałość. Zmień myślenie i odważ się być sobąNieśmiałość. Zmień myślenie i odważ się być sobą

Magdalena Staniek
Wydawnictwo Samo Sedno

Zaburzenia psychosomatyczne w ujęciu terapeutycznymZaburzenia psychosomatyczne w ujęciu terapeutycznym

Agata Orzechowska, Piotr Gałecki
Wydawnictwo Continuo

TEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROSŁYCHTEST DO BADANIA ROZUMIENIA MOWY U DZIECI I DOROSŁYCH

Elżbieta Szeląg, Aneta Szymaszek
Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

Wszelkie prawa zastrzeżone © Copyright 2001/2018 Psychotekst.pl - Psychotekst.com